شنبه ۰۳ تیر ۱۳۹۶    0:0:0
آخرین بروز رسانی : ۶ روز پیش


 
banner defult

نسخه شماره 825 کتابخانه مجلس شرحی است به فارسی بر صحیفه سجادیه امام زین‌العابدین علیه السلام از محمدصالح بن محمدباقر قزوینی(متوفای قرن 11 یا 12 ه.ق.).[1] نسخه‌های دیگری از این اثر در کتابخانه‌ها موجود است.( ر. ک.: نسخه‌های خطی،  شروح و ترجمه‌های صحیفه سجادیه،  صص. 143-148)

شارح در انتهای این نسخه رساله‌ای را در احکام و شرایط دعا ضمیمه کرده است دارای یک مقدمه،  22 باب  و خاتمه. فراز‌هایی از این رساله در اینجا تقدیم خوانندگان می‌گردد:

مقدمه: بدانکه معنی دعا خواندن است؛ می‌گویند: دعوتُ زیدا للعمل لی عملا  فاجابنی، یعنی او [زید] را خواندم تا برای من کاری کند و اجابت نمود و قبول کرد.

و ایضاً دعا آن بود که کسی را برای اعانت و کشف بَلیّت بخوانند و به او استغاثه نمایند و در عرف شرع عبارت از خواندن است خدای را عزوجل و حاجت خواستن. گویند: ادعو الله لزید، یعنی خدای را می‌خوانم برای او تا حاجت او برآرد وامر او را به اصلاح آرد و می‌گویند: ادعو الله علیه یعنی خدای را می‌خوانم بر او و او را نفرین می‌کنم و مطلق خواندن خدای عز و جل دعاست؛ مثل آنکه گوید: یا الله، یا حیّ،‌ یا قیّوم، هر چند حاجتی ذکر نکند بلکه هر تسبیح و تمجید دعاست. شیخ بهاء‌الدین علیه الرحمه آورده است که از عطا پرسیدند: چه معنی دارد قول حضرت رسول الله صلی الله علیه و آله: خیر[الدعاء] دعائی و دعاء الانبیاء من قبلی، بهترین دعا دعای من و دعای پیغمبران است پیش از من که: لا اله الا الله وحده لا شریک له له الملک و له الحمد یحیی و یمیت و یمیت و یحیی و هو حی لا یموت بیده الخیر و هو علی کلی شیء قدیر و این دعا نیست که تمجید و تقدیس است. [عطا] گفت: این مانند آن است که اُمیّة بن صلت در مدح ابن جذعان گفت(شعر):

اذا اثنی علیک المرء یوما کفاه من تعرّضه الثناء یعنی هرگاه ثنا گوید بر تو مردی روزی، بس است او را، بی‌نیاز می‌گرداند از تعرض نمودن و عطا خواستن آن ثنا. آیا ابن جذعان می‌داند که شخص از او چه می‌خواهد به ثنا و خدای تعالی نمی‌داند!

پس معلوم شد که حقیقت دعا آن است که ضمیر بنده با خدای خود در گفتگو و مناجات باشد هرچند به زبان خاموش باشد و لیکن در روایت آمده است که حاجت خود نام برید؛ یعنی بر زبان آورید چنانچه مذکور خواهد شد.

و هم بباید دانستن که مجرد لفظ بی‌توجه و خضوع قلب و خشوع جوارح و صدق نیت و اقبال به همه سمت کافی نیست و آن دعا ناقص و بی‌معنی است و شاید که چون بالکلیه از قصد عاری باشد او را دعا نگویند و حکم دعا نداشته باشد...

باب در فضل دعا

حق تعالی در سوره مؤمن فرموده است: ادعونی استجب لکم ان الذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنم داخرین، یعنی مرا بخوانید تا اجابت کنم شما را،  بدرستی که آنان که سرکشی و استکبار می‌کنند از عبادت من زود باشد داخل شوند به جهنم خوار و ذلیل و در روایات مکرر آمده است که مراد از عبادت اینجا دعا ست چنانچه در دعای وداع ماه رمضان حضرت سید‌الساجدین علیه السلام به آن تصریح نموده و این آیه قوی‌تر و عظیم‌تر دلیل است بر عظم شأن دعا و خدای عز و جل در وصف حضرت ابراهیم علیه‌السلام فرموده است: ان ابراهیم لاوّاه حلیم و در روایت آمده است که شخص اوّاه به معنی دعا ست یعنی بسیار دعا کننده.

در روایت است که شخصی از حضرت امام محمد‌باقر علیه‌السلام پرسید: کدام عبادت فاضل‌تر است؟ گفت: هیچ‌چیز فاضل‌تر نیست نزد خدای عزوجل از اینکه سؤال کنند ازو و طلب کنند آنچه نزد اوست و هیچ‌کس مبغوض‌تر نیست به سوی خدای عز و جل از آن کسی که استکبار کند از عبادت و سؤال نکند آنچه نزد اوست عز و جل و روایت است که حضرت امام جعفر صادق علیه السلام می‌گوید: ای میسّر![2] دعا کن و مگو: از کار فراغ روی داده است، یعنی خدای عز و جل از کار قضا و قدر فارغ گشته است و هرچه شدنی بود شده است و دیگر دعا چه سود  دارد!  بدرستی که نزد خدای عز و جل منزلتی هست که دریافته نشود آن منزلت مگر به مسألت و اگر بنده دهن ببندد و سؤال نکند عطا کرده شود. ای میسر! هیچ دری نیست که کسی بکوبد مگر عن قریب آن در برای او گشوده شود...  

گزارش: محمود نظری، مدیر نسخ خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی

  پاورقی



[1] . وی شروح دیگری نیز بر صحیفه دارد.( ر. ک. به: فهرستگان نسخه‌های خطی حدیث و علوم حدیث، ج9، ص 422.)

[2] . از اصحاب و شاگردان امام صادق علیه‌السلام.

 

02-00993-00209

02-00993-00210